ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร ม.3 สรุปเนื้อหา พร้อมตัวอย่างโจทย์และวิธีทำ

ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร ม.3 สรุปเนื้อหา พร้อมตัวอย่างโจทย์และวิธีทำ

เลือกอ่านหัวข้อที่สนใจ คลิกเลย!

เลือกอ่านหัวข้อที่สนใจ คลิกเลย!

ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร ม.3 เป็นอีกหนึ่งบทสำคัญของคณิตศาสตร์ ม.ต้น เพราะนอกจากจะต้องเข้าใจเรื่องสมการและกราฟเส้นตรงแล้ว น้อง ๆ ยังต้องรู้วิธีหาค่าของตัวแปร 2 ตัวที่ทำให้สมการทั้งสองเป็นจริงพร้อมกัน รวมถึงนำความรู้ไปใช้แก้โจทย์ปัญหาด้วยครับ

บทนี้น้อง ๆ หลายคนอาจจะรู้สึกว่ายาก! แต่จริง ๆ แล้วถ้าเราเข้าใจว่า “คำตอบของระบบสมการ” หมายถึงอะไร และแยกให้ออกว่าโจทย์แบบไหนควรใช้วิธีแทนค่าหรือกำจัดตัวแปร ก็จะช่วยให้ทำโจทย์ได้ง่ายขึ้นเยอะเลย

บทความนี้ พี่ภูมิ – เดอะเบรน สรุปเนื้อหาไว้ให้ครบ ตั้งแต่ความหมาย ลักษณะคำตอบ วิธีแก้ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร ตัวอย่างโจทย์และวิธีทำแบบเข้าใจง่าย พร้อมมีเทคนิคลัดการตรวจสอบจำนวนคำตอบของระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร มาแชร์กันด้วย อ่านจบแล้วนำไปประยุกต์ใช้ได้จริงแน่นอนครับ!

ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร ม.3

น้อง ๆ ม.ต้น อาจจะเคยรู้กันมาแล้วว่า สมการ เช่น 

  • 2x + 4y \: = \: 4
  •   y \: = \: -3x + 6
  • 6x - 8y + 24 \: = \: 0 

เป็น สมการเชิงเส้นสองตัวแปร ที่มีรูปทั่วไป คือ  Ax + By + C \: = \: 0  เมื่อ  A \: , \: B \: , \: C  เป็นค่าคงตัวที่  A  และ  B  ไม่เท่ากับศูนย์พร้อมกัน โดยเมื่อเรานำมาวาดเป็นกราฟจะได้ กราฟเส้นตรง ครับ

💡 คำแนะนำจากพี่ภูมิ :  สมการเชิงเส้นเราสามารถสังเกตง่าย ๆ จาก เลขชี้กำลังของตัวแปร  x  และตัวแปร  y  โดยเลขชี้กำลังของแต่ละตัวแปรจะเป็น 1 แบบนี้จะเป็นสมการเชิงเส้นที่วาดเป็นกราฟเส้นตรงได้

ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร คืออะไร

บทนิยาม

ให้  a \: , \: b \: , \: c \: , \: d \: , \: e  และ  f  เป็นจำนวนจริงที่  a \: , \: b  ไม่เป็นศูนย์พร้อมกัน และ  c \: , \: d  ไม่เป็นศูนย์พร้อมกัน เรียกระบบที่ประกอบด้วยสมการ

ax + by \: = \: e  (หรือ  ax + by + e \: = \: 0)

cx + dy \: = \: f  (หรือ  cx + dy + f \: = \: 0) 

ว่า “ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร” ที่มี  x  และ  y  เป็นตัวแปร

💡 คำแนะนำจากพี่ภูมิ :  พูดง่าย ๆ คือ การจะเป็นระบบสมการได้นั้น จะต้องมีมากกว่า 1 สมการ และการจะเป็น ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร แสดงว่า ระบบสมการนี้จะมีสมการเชิงเส้นอยู่สองสมการ ครับ (ทั้งสองสมการสามารถวาดเป็นกราฟเส้นตรงได้)

ตัวอย่างระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร

  • x + y \: = \: 11

3x - y \: = \: 5

  • 2x - y \: = \: 7

{-x} + 2y \: = \: -5

  • y \: = \: 5x - 3

18x \: = \: 21 + 3y

  • 4x - 2y + 2 \: = \: 0

2x - y + 1 \: = \: 0

  • x \: = \: 7

y \: = \: 12

คำตอบของระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร

คำตอบของระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร คือ คู่อันดับ (x \: , \: y)  ที่สอดคล้องกับสมการทั้งสอง หรือ ค่า  x  และ ค่า  y  ที่ทำให้สมการทั้งสองของระบบสมการเป็นจริง

รูปแบบคำตอบของระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร

ลักษณะคำตอบของระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร จะมีอยู่ 3 รูปแบบด้วยกันครับ ได้แก่

  • ระบบสมการที่มีคำตอบ 1 ชุด กราฟของสมการจะ “ตัดกัน”
  • ระบบสมการที่มีคำตอบมากมายหลายชุด กราฟของสมการจะ “ทับกัน”
  • ระบบสมการที่ไม่มีคำตอบ กราฟของสมการจะ “ขนานกัน”

เทคนิคลัดตรวจสอบจำนวนคำตอบของระบบสมการ

สำหรับระบบสมการเชิงเส้น โดยสมการ  a \: , \: b \: , \: c \: , \: d \: , \: e \: , \: f  เป็นจำนวนจริงที่ไม่เท่ากับศูนย์

ax + by \: = \: e

cx + dy \: = \: f

  • ระบบสมการมีเพียง 1 ชุดคำตอบ เมื่อ  \frac{a}{c} \: \neq \: \frac{b}{d}
  • ระบบสมการมีมากมายหลายชุดคำตอบ (มีคำตอบมากมายไม่จำกัดจำนวน) เมื่อ  \frac{a}{c} \: = \: \frac{b}{d} \: = \: \frac{e}{f}
  • ระบบสมการไม่มีคำตอบ เมื่อ  \frac{a}{c} \: = \: \frac{b}{d} \: \neq \: \frac{e}{f}

การแก้ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร ม.3

สำหรับ การแก้ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร สามารถทำได้ 3 วิธี คือ

วิธีที่ 1 : ใช้กราฟ

ถ้าเรานำสมการในระบบสมการไปเขียนกราฟ พบว่า จะได้กราฟเส้นตรง 2 เส้นเสมอ

📌หลัก : คำตอบของระบบสมการ คือ จุดตัดของเส้นตรงทั้งสองเส้น

💡 คำแนะนำจากพี่ภูมิ :  เทคนิคในการวาดกราฟเส้นตรงเพื่อหาจุดตัด เราสามารถทำได้ 2 วิธีครับ

  1. หาจุดสองจุดที่เส้นตรงผ่าน ด้วยการแทน  x  ลงไปในสมการเพื่อหาค่า  y  แล้วจะได้จุดที่อยู่บนเส้นตรง โดยการลองแทนค่า  x  อย่างน้อย 2 ค่า เพื่อให้ได้จุดอย่างน้อยสองจุดที่เส้นตรงผ่าน
  2. หาจุดตัดแกน  x  และจุดตัดแกน  y

จุดตัดแกน  x  หาได้จาก แทน  y \: = \: 0  เพื่อหาค่า  x  จะได้จุดตัดแกน  x

จุดตัดแกน  y  หาได้จาก แทน  x \: = \: 0  เพื่อหาค่า  y  จะได้จุดตัดแกน  y

ตัวอย่างโจทย์การแก้ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปรโดยใช้กราฟ

วิธีที่ 2 : การกำจัดตัวแปร

วิธีการแก้ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปรด้วยการกำจัดตัวแปร มีขั้นตอนดังนี้ครับ

1. จัดระบบสมการให้ข้างซ้ายประกอบด้วยตัวแปร ข้างขวาเป็นตัวเลข

2. ถ้าต้องการ กำจัดตัวแปร  x  ให้ทำเลขหน้า  x  ให้เท่ากัน

ถ้าต้องการ กำจัดตัวแปร  y  ให้ทำเลขหน้า  y  ให้เท่ากัน

3. นำสมการที่ได้มาบวกหรือลบกัน จะเหลือสมการ 1 ตัวแปร

แล้วแก้สมการได้คำตอบของตัวแปรนั้น

4. แทนค่าที่ได้ลงในสมการ จะได้คำตอบที่เหลือ

💡 คำแนะนำจากพี่ภูมิ :  การกำจัดตัวแปร ถ้าอยากรู้ว่าจะต้องจับสมการบวกกันหรือลบกัน ให้น้อง ๆ ดูที่ เครื่องหมายของตัวที่เราจะกำจัด ครับ

  • ถ้าเครื่องหมาย เหมือนกัน ให้จับสองสมการ ลบกัน
  • ถ้าเครื่องหมาย ต่างกัน ให้จับสองสมการ บวกกัน

ตัวอย่างโจทย์การแก้ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปรด้วยการกำจัดตัวแปร

วิธีที่ 3 : การแทนค่าตัวแปร

ขั้นตอนการแก้ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปรด้วยวิธีการแทนค่าตัวแปร สามารถทำได้ดังนี้

  1. จัดรูปสมการให้ได้  x  ในเทอมของ  y  หรือ  y  ในเทอมของ  x  จากสมการหนึ่ง (เลือกสมการที่จัดง่ายที่สุด ปล่อยให้ฝั่งซ้ายเป็นตัวแปรโดดเดี่ยว)
  2. แทนค่าตัวแปรจากข้อ 1. ลงในอีกสมการหนึ่ง
  3. แก้สมการตัวแปรเดียวจากข้อ 2. แล้วแทนค่าลงในสมการข้อ 1. จะได้คำตอบครบทั้ง 2 ตัว

ตัวอย่างโจทย์การแก้ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปรด้วยการแทนค่าตัวแปร

ติวคณิตศาสตร์ ม.3 กับ "เดอะเบรน" พร้อมพิชิตเกรด 4 และสอบเข้า ม.4 โรงเรียนชั้นนำ

และนี่ก็คือสรุปเนื้อหา ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร ม.3 ที่พี่นำมาฝากกันครับ หวังว่าบทความนี้จะช่วยให้น้อง ๆ เข้าใจนิยาม ลักษณะคำตอบของระบบสมการ รวมทั้งวิธีแก้ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปรมากขึ้น สามารถนำความรู้และเทคนิคต่าง ๆ ไปประยุกต์ใช้ในการแก้โจทย์ได้จริง

แต่ถ้าน้อง ๆ ที่กำลังเรียนบทนี้อยู่แล้วยังไม่ค่อยเข้าใจ ต้องการปูพื้นฐานและเสริมประสบการณ์ในการทำโจทย์ เพื่อเพิ่มเกรดในโรงเรียนหรือเตรียมตัวก่อนลงสนามสอบสำคัญ พี่แนะนำให้สมัคร คอร์สคณิตศาสตร์ ม.3 เทอม 2 กับ WE BY THE BRAIN ได้เลยครับ!

📌สมัครคอร์สนี้ดียังไง?

✓  คอร์สปูพื้นฐานคณิตศาสตร์ ม.3 เทอม 2 เนื้อหาอิงตามหลักสูตร สสวท.

✓  พร้อมพาฝึกทำโจทย์ไล่ระดับง่ายไปจนถึงยากระดับข้อสอบแข่งขัน ครอบคลุมทั้งแนวโจทย์ Midterm-Final ในโรงเรียน และโจทย์จากสนามแข่งขันต่าง ๆ

✓  เสริมด้วยเทคนิคและทริกลัด ช่วยให้ทำโจทย์ได้เร็ว ใช้ได้ทั้งข้อสอบปรนัยและอัตนัย

✓  เหมาะสำหรับน้อง ๆ ที่ต้องการทำเกรดในโรงเรียน หรือเตรียมความพร้อมเพื่อสอบเข้า ม.4

✓  สอนโดยทีมติวเตอร์คณิตศาสตร์ “เดอะเบรน” ด้วยเทคนิคการสอนที่เข้าใจง่าย ช่วยให้การเรียนคณิตศาสตร์ไม่ใช่เรื่องยากและกลายเป็นเรื่องสนุก

รีวิวน้อง ๆ DEK WE คว้าเกรด 4 คณิตศาสตร์ ม.ต้น - ม.ปลาย

น้อง ๆ ที่สนใจสมัครติวคณิตศาสตร์ ม.3 กับ “เดอะเบรน” สามารถ กดปุ่ม Add Line ด้านล่างเพื่อรับคำปรึกษาและวางแผนการเรียนกับ “พี่วีวี่” ได้เลย ❤︎

❝ เรียนออนไลน์ง่าย สะดวก ทุกที่ทุกเวลา ❞

  • เรียนคณิตออนไลน์ผ่านแอป WE PLUS ONLINE
  • จัดสรรเวลาเรียนตามต้องการ
  • ถามโจทย์หรือปัญหาต่าง ๆ กับติวเตอร์เดอะเบรนได้โดยตรง
  • พี่ ๆ ติวเตอร์จะตอบคำถามด้วยตนเองและตอบกลับน้อง ๆ ภายใน 24 ชั่วโมง

คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เกี่ยวกับ 
“ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร ม.3”

บทนี้เป็นพื้นฐานสำคัญสำหรับความเข้าใจในเรื่อง คำตอบของระบบสมการ และ การแก้ปัญหาทางคณิตศาสตร์ เพราะเราจะต้องแปลงจากข้อความโจทย์ให้กลายเป็นสมการออกมาให้ได้ และสามารถแก้ระบบสมการเพื่อหาคำตอบให้ได้

ซึ่งเทคนิคในการแก้ระบบสมการไม่ได้ใช้เพียงในระดับชั้น ม.ต้น เท่านั้น แต่ใช้ไปจนถึง ม.ปลาย หรือเนื้อหาบางบทในระดับมหาวิทยาลัยเลย

โดยบทนี้จะเป็นพื้นฐานสำคัญสำหรับหลายบทในระดับ ม.ปลาย เช่น เรขาคณิตวิเคราะห์ ม.4, เมทริกซ์ ม.5 เป็นต้น และเป็นพื้นฐานในการแก้ระบบสมการที่ยากขึ้นไปด้วยครับ

โดยปกติเราจะไม่นิยม เขียนกราฟ เพื่อหาคำตอบของระบบสมการเพราะใช้เวลาเยอะ แต่จะใช้การกำจัดตัวแปร หรือแทนค่าตัวแปรเป็นหลักครับ

ซึ่งวิธีที่นิยมกันมากที่สุด คือ การกำจัดตัวแปร โดยการทำเลขหน้าตัวแปรที่ต้องการกำจัดให้เท่ากัน แล้วจับทั้งสองสมการบวกลบกันเพื่อให้ตัวแปรนั้นหายไป จนเหลือเพียงตัวแปรเดียวในสมการ เพื่อให้สามารถหาค่าตัวแปรที่เหลือได้ง่ายมากยิ่งขึ้น จนนำไปสู่การหาคำตอบของระบบสมการต่อไปได้

สำหรับอีกวิธี คือ การแทนค่าตัวแปร ส่วนมากเราจะเลือกใช้วิธีนี้เมื่อเราสามารถจัดรูปสมการให้ตัวแปรหนึ่งอยู่โดดเดี่ยวในฝั่งซ้ายของสมการได้ง่าย เพื่อที่จะนำค่านั้นไปแทนในอีกสมการ

ซึ่ง ระหว่างวิธีแก้ระบบสมการ 2 วิธีนี้ จะเลือกใช้วิธีไหนก็ขึ้นอยู่กับตัวโจทย์ ครับ

Picture of อ.สิทธิเดช เลนุกูล (พี่ภูมิ)

อ.สิทธิเดช เลนุกูล (พี่ภูมิ)

มีความเชี่ยวชาญในการสอนโจทย์คณิตศาสตร์ระดับยาก
ที่คัดสรรจากสนามสอบชั้นนำทั้งในและต่างประเทศ

บทความแนะนำ

Top
ทดลองเรียนทดลองเรียนโปรโมชันโปรโมชันรับคำแนะนำรับคำแนะนำ

🔥จับคู่ 2 วิชาลด 20%🔥