ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร ม.3 เป็นอีกหนึ่งบทสำคัญของคณิตศาสตร์ ม.ต้น เพราะนอกจากจะต้องเข้าใจเรื่องสมการและกราฟเส้นตรงแล้ว น้อง ๆ ยังต้องรู้วิธีหาค่าของตัวแปร 2 ตัวที่ทำให้สมการทั้งสองเป็นจริงพร้อมกัน รวมถึงนำความรู้ไปใช้แก้โจทย์ปัญหาด้วยครับ
บทนี้น้อง ๆ หลายคนอาจจะรู้สึกว่ายาก! แต่จริง ๆ แล้วถ้าเราเข้าใจว่า “คำตอบของระบบสมการ” หมายถึงอะไร และแยกให้ออกว่าโจทย์แบบไหนควรใช้วิธีแทนค่าหรือกำจัดตัวแปร ก็จะช่วยให้ทำโจทย์ได้ง่ายขึ้นเยอะเลย
บทความนี้ พี่ภูมิ – เดอะเบรน สรุปเนื้อหาไว้ให้ครบ ตั้งแต่ความหมาย ลักษณะคำตอบ วิธีแก้ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร ตัวอย่างโจทย์และวิธีทำแบบเข้าใจง่าย พร้อมมีเทคนิคลัดการตรวจสอบจำนวนคำตอบของระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร มาแชร์กันด้วย อ่านจบแล้วนำไปประยุกต์ใช้ได้จริงแน่นอนครับ!
ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร ม.3
น้อง ๆ ม.ต้น อาจจะเคยรู้กันมาแล้วว่า สมการ เช่น
เป็น สมการเชิงเส้นสองตัวแปร ที่มีรูปทั่วไป คือ
เมื่อ
เป็นค่าคงตัวที่
และ
ไม่เท่ากับศูนย์พร้อมกัน โดยเมื่อเรานำมาวาดเป็นกราฟจะได้ กราฟเส้นตรง ครับ
💡 คำแนะนำจากพี่ภูมิ : สมการเชิงเส้นเราสามารถสังเกตง่าย ๆ จาก เลขชี้กำลังของตัวแปร
และตัวแปร
โดยเลขชี้กำลังของแต่ละตัวแปรจะเป็น 1 แบบนี้จะเป็นสมการเชิงเส้นที่วาดเป็นกราฟเส้นตรงได้
ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร คืออะไร
บทนิยาม
ให้
และ
เป็นจำนวนจริงที่
ไม่เป็นศูนย์พร้อมกัน และ
ไม่เป็นศูนย์พร้อมกัน เรียกระบบที่ประกอบด้วยสมการ
(หรือ
)
(หรือ
)
ว่า “ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร” ที่มี
และ
เป็นตัวแปร
💡 คำแนะนำจากพี่ภูมิ : พูดง่าย ๆ คือ การจะเป็นระบบสมการได้นั้น จะต้องมีมากกว่า 1 สมการ และการจะเป็น ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร แสดงว่า ระบบสมการนี้จะมีสมการเชิงเส้นอยู่สองสมการ ครับ (ทั้งสองสมการสามารถวาดเป็นกราฟเส้นตรงได้)
ตัวอย่างระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
คำตอบของระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร
คำตอบของระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร คือ คู่อันดับ (
) ที่สอดคล้องกับสมการทั้งสอง หรือ ค่า
และ ค่า
ที่ทำให้สมการทั้งสองของระบบสมการเป็นจริง
รูปแบบคำตอบของระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร
ลักษณะคำตอบของระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร จะมีอยู่ 3 รูปแบบด้วยกันครับ ได้แก่
- ระบบสมการที่มีคำตอบ 1 ชุด กราฟของสมการจะ “ตัดกัน”
- ระบบสมการที่มีคำตอบมากมายหลายชุด กราฟของสมการจะ “ทับกัน”
- ระบบสมการที่ไม่มีคำตอบ กราฟของสมการจะ “ขนานกัน”
เทคนิคลัดตรวจสอบจำนวนคำตอบของระบบสมการ
สำหรับระบบสมการเชิงเส้น โดยสมการ
เป็นจำนวนจริงที่ไม่เท่ากับศูนย์
![]()
![]()
- ระบบสมการมีเพียง 1 ชุดคำตอบ เมื่อ

- ระบบสมการมีมากมายหลายชุดคำตอบ (มีคำตอบมากมายไม่จำกัดจำนวน) เมื่อ

- ระบบสมการไม่มีคำตอบ เมื่อ

การแก้ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร ม.3
สำหรับ การแก้ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร สามารถทำได้ 3 วิธี คือ
วิธีที่ 1 : ใช้กราฟ
ถ้าเรานำสมการในระบบสมการไปเขียนกราฟ พบว่า จะได้กราฟเส้นตรง 2 เส้นเสมอ
📌หลัก : คำตอบของระบบสมการ คือ จุดตัดของเส้นตรงทั้งสองเส้น
💡 คำแนะนำจากพี่ภูมิ : เทคนิคในการวาดกราฟเส้นตรงเพื่อหาจุดตัด เราสามารถทำได้ 2 วิธีครับ
- หาจุดสองจุดที่เส้นตรงผ่าน ด้วยการแทน
ลงไปในสมการเพื่อหาค่า
แล้วจะได้จุดที่อยู่บนเส้นตรง โดยการลองแทนค่า
อย่างน้อย 2 ค่า เพื่อให้ได้จุดอย่างน้อยสองจุดที่เส้นตรงผ่าน - หาจุดตัดแกน
และจุดตัดแกน 
จุดตัดแกน
หาได้จาก แทน
เพื่อหาค่า
จะได้จุดตัดแกน ![]()
จุดตัดแกน
หาได้จาก แทน
เพื่อหาค่า
จะได้จุดตัดแกน ![]()
ตัวอย่างโจทย์การแก้ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปรโดยใช้กราฟ
วิธีที่ 2 : การกำจัดตัวแปร
วิธีการแก้ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปรด้วยการกำจัดตัวแปร มีขั้นตอนดังนี้ครับ
1. จัดระบบสมการให้ข้างซ้ายประกอบด้วยตัวแปร ข้างขวาเป็นตัวเลข
2. ถ้าต้องการ กำจัดตัวแปร
ให้ทำเลขหน้า
ให้เท่ากัน
ถ้าต้องการ กำจัดตัวแปร
ให้ทำเลขหน้า
ให้เท่ากัน
3. นำสมการที่ได้มาบวกหรือลบกัน จะเหลือสมการ 1 ตัวแปร
แล้วแก้สมการได้คำตอบของตัวแปรนั้น
4. แทนค่าที่ได้ลงในสมการ จะได้คำตอบที่เหลือ
💡 คำแนะนำจากพี่ภูมิ : การกำจัดตัวแปร ถ้าอยากรู้ว่าจะต้องจับสมการบวกกันหรือลบกัน ให้น้อง ๆ ดูที่ เครื่องหมายของตัวที่เราจะกำจัด ครับ
- ถ้าเครื่องหมาย เหมือนกัน ให้จับสองสมการ ลบกัน
- ถ้าเครื่องหมาย ต่างกัน ให้จับสองสมการ บวกกัน
ตัวอย่างโจทย์การแก้ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปรด้วยการกำจัดตัวแปร
วิธีที่ 3 : การแทนค่าตัวแปร
ขั้นตอนการแก้ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปรด้วยวิธีการแทนค่าตัวแปร สามารถทำได้ดังนี้
- จัดรูปสมการให้ได้
ในเทอมของ
หรือ
ในเทอมของ
จากสมการหนึ่ง (เลือกสมการที่จัดง่ายที่สุด ปล่อยให้ฝั่งซ้ายเป็นตัวแปรโดดเดี่ยว) - แทนค่าตัวแปรจากข้อ 1. ลงในอีกสมการหนึ่ง
- แก้สมการตัวแปรเดียวจากข้อ 2. แล้วแทนค่าลงในสมการข้อ 1. จะได้คำตอบครบทั้ง 2 ตัว
ตัวอย่างโจทย์การแก้ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปรด้วยการแทนค่าตัวแปร
ติวคณิตศาสตร์ ม.3 กับ "เดอะเบรน" พร้อมพิชิตเกรด 4 และสอบเข้า ม.4 โรงเรียนชั้นนำ
และนี่ก็คือสรุปเนื้อหา ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร ม.3 ที่พี่นำมาฝากกันครับ หวังว่าบทความนี้จะช่วยให้น้อง ๆ เข้าใจนิยาม ลักษณะคำตอบของระบบสมการ รวมทั้งวิธีแก้ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปรมากขึ้น สามารถนำความรู้และเทคนิคต่าง ๆ ไปประยุกต์ใช้ในการแก้โจทย์ได้จริง
แต่ถ้าน้อง ๆ ที่กำลังเรียนบทนี้อยู่แล้วยังไม่ค่อยเข้าใจ ต้องการปูพื้นฐานและเสริมประสบการณ์ในการทำโจทย์ เพื่อเพิ่มเกรดในโรงเรียนหรือเตรียมตัวก่อนลงสนามสอบสำคัญ พี่แนะนำให้สมัคร คอร์สคณิตศาสตร์ ม.3 เทอม 2 กับ WE BY THE BRAIN ได้เลยครับ!
📌สมัครคอร์สนี้ดียังไง?
✓ คอร์สปูพื้นฐานคณิตศาสตร์ ม.3 เทอม 2 เนื้อหาอิงตามหลักสูตร สสวท.
✓ พร้อมพาฝึกทำโจทย์ไล่ระดับง่ายไปจนถึงยากระดับข้อสอบแข่งขัน ครอบคลุมทั้งแนวโจทย์ Midterm-Final ในโรงเรียน และโจทย์จากสนามแข่งขันต่าง ๆ
✓ เสริมด้วยเทคนิคและทริกลัด ช่วยให้ทำโจทย์ได้เร็ว ใช้ได้ทั้งข้อสอบปรนัยและอัตนัย
✓ เหมาะสำหรับน้อง ๆ ที่ต้องการทำเกรดในโรงเรียน หรือเตรียมความพร้อมเพื่อสอบเข้า ม.4
✓ สอนโดยทีมติวเตอร์คณิตศาสตร์ “เดอะเบรน” ด้วยเทคนิคการสอนที่เข้าใจง่าย ช่วยให้การเรียนคณิตศาสตร์ไม่ใช่เรื่องยากและกลายเป็นเรื่องสนุก
รีวิวน้อง ๆ DEK WE คว้าเกรด 4 คณิตศาสตร์ ม.ต้น - ม.ปลาย
น้อง ๆ ที่สนใจสมัครติวคณิตศาสตร์ ม.3 กับ “เดอะเบรน” สามารถ กดปุ่ม Add Line ด้านล่างเพื่อรับคำปรึกษาและวางแผนการเรียนกับ “พี่วีวี่” ได้เลย ❤︎
❝ เรียนออนไลน์ง่าย สะดวก ทุกที่ทุกเวลา ❞
- เรียนคณิตออนไลน์ผ่านแอป WE PLUS ONLINE
- จัดสรรเวลาเรียนตามต้องการ
- ถามโจทย์หรือปัญหาต่าง ๆ กับติวเตอร์เดอะเบรนได้โดยตรง
- พี่ ๆ ติวเตอร์จะตอบคำถามด้วยตนเองและตอบกลับน้อง ๆ ภายใน 24 ชั่วโมง
คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เกี่ยวกับ
“ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร ม.3”
ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร เชื่อมโยงกับคณิตศาสตร์เรื่องอะไรบ้าง?
บทนี้เป็นพื้นฐานสำคัญสำหรับความเข้าใจในเรื่อง คำตอบของระบบสมการ และ การแก้ปัญหาทางคณิตศาสตร์ เพราะเราจะต้องแปลงจากข้อความโจทย์ให้กลายเป็นสมการออกมาให้ได้ และสามารถแก้ระบบสมการเพื่อหาคำตอบให้ได้
ซึ่งเทคนิคในการแก้ระบบสมการไม่ได้ใช้เพียงในระดับชั้น ม.ต้น เท่านั้น แต่ใช้ไปจนถึง ม.ปลาย หรือเนื้อหาบางบทในระดับมหาวิทยาลัยเลย
โดยบทนี้จะเป็นพื้นฐานสำคัญสำหรับหลายบทในระดับ ม.ปลาย เช่น เรขาคณิตวิเคราะห์ ม.4, เมทริกซ์ ม.5 เป็นต้น และเป็นพื้นฐานในการแก้ระบบสมการที่ยากขึ้นไปด้วยครับ
เทคนิคเลือกวิธีแก้ระบบสมการเชิงเส้น เขียนกราฟ vs แทนค่า vs กำจัดตัวแปร
โดยปกติเราจะไม่นิยม เขียนกราฟ เพื่อหาคำตอบของระบบสมการเพราะใช้เวลาเยอะ แต่จะใช้การกำจัดตัวแปร หรือแทนค่าตัวแปรเป็นหลักครับ
ซึ่งวิธีที่นิยมกันมากที่สุด คือ การกำจัดตัวแปร โดยการทำเลขหน้าตัวแปรที่ต้องการกำจัดให้เท่ากัน แล้วจับทั้งสองสมการบวกลบกันเพื่อให้ตัวแปรนั้นหายไป จนเหลือเพียงตัวแปรเดียวในสมการ เพื่อให้สามารถหาค่าตัวแปรที่เหลือได้ง่ายมากยิ่งขึ้น จนนำไปสู่การหาคำตอบของระบบสมการต่อไปได้
สำหรับอีกวิธี คือ การแทนค่าตัวแปร ส่วนมากเราจะเลือกใช้วิธีนี้เมื่อเราสามารถจัดรูปสมการให้ตัวแปรหนึ่งอยู่โดดเดี่ยวในฝั่งซ้ายของสมการได้ง่าย เพื่อที่จะนำค่านั้นไปแทนในอีกสมการ
ซึ่ง ระหว่างวิธีแก้ระบบสมการ 2 วิธีนี้ จะเลือกใช้วิธีไหนก็ขึ้นอยู่กับตัวโจทย์ ครับ

อ.สิทธิเดช เลนุกูล (พี่ภูมิ)
มีความเชี่ยวชาญในการสอนโจทย์คณิตศาสตร์ระดับยาก
ที่คัดสรรจากสนามสอบชั้นนำทั้งในและต่างประเทศ

















































